Ciernie

Stereotypowym wyobrażeniem kaktusa jest roślina posiadająca kolce. Istotnie zdecydowana większość tych roślin jest ukolczona, chociaż istnieją również kaktusy nie posiadające tej ozdoby. Od kilkunastu lat przyjęło się w polskim nazewnictwie określenie ciernie, zamiast dotychczas stosowanego - kolce. Jest to botanicznie nazwa prawidłowa, ponieważ kolce wykształcają się wyłącznie z tkanki korowej, np. u roży i dają się łatwo odłamać, natomiast ciernie, będące przekształconymi liśćmi, wyrastają z tkanki wewnętrznej.

Ciernie są niewątpliwą ozdobą kaktusów. Ich budowa, kształty, a przede wszystkim kolorystyka budzić mogą zachwyt nie tylko zapalonych miłośników kaktusów.

Układ cierni w areoli jest zazwyczaj taki, iż na zewnątrz umieszczone są tzw. ciernie boczne, a wewnątrz znajdują się ciernie środkowe różniące się przeważnie budową i wielkością. W większości wypadków ciernie środkowe są większe i silniejsze, często haczykowato zakrzywione. Ilość zarówno cierni bocznych jak i środkowych jest bardzo zróżnicowana: od kilku do kilkudziesięciu, a nawet więcej cierni bocznych oraz od jednego do kilku lub więcej cierni środkowych. W wielu wypadkach ciernie środkowe nie występują, np. Mammillaria herrerae i M. carmenae posiadają ponad 100 cierni bocznych, a nie mając wcale środkowych. Budowa cierni jest również niezwykle zróżnicowana; występują ciernie cienkie i ostre jak igły, inne są szydłowate lub krótkie, stożkowate, są ciernie pierzaste (np. Mammillaria plumosa), albo ułożone grzebieniasto (np. Pelecyphora, Solisia).

Ciekawy wygląd mają ciernie pergaminowe, sprawiające wrażenie cienko pociętych pasków papieru, np. Leuchtenbergia Principis, Toumeya papyracantha, niektóre gatunki Tephrocactus lub będące raczej włosami, niż cierniami, cienkie i nieraz bardzo długie, gęsto okrywające korpus rośliny (np. Cephalocereus senilis, Oreocereus neocelsianus i O. trollii, Espostoa lanata i inne).

Duże zróżnicowanie występuje również w zabarwieniu cierni, przy czym młode rośliny mają na ogół ciernie jaśniejsze, a w miarę starzenia się rośliny ciernie niekiedy ciemnieją. Bardzo pięknie wyglądają kaktusy o cierniach zupełnie białych np. niektóre gatunki mammillarii albo o cierniach złocistych (wiele roślin z rodzaju Haageocereus, Echinocactus grusonii), posiadające ciernie o zabarwieniu czerwonym, bursztynowym, brązowym. Niektóre ciernie są matowe, inne błyszczące, czasami mają wygląd szklisty. Różnorodność ich jest niewyczerpana, tym bardziej, że cechy te są często zmienne. Specjalnym rodzajem cierni są tzw. glochidy występujące w rodzaju Opuntia. Są to bardzo drobne ciernie o harpunowatym zakończeniu i kruchej podstawie. Wyrastają w dużych ilościach w areolach opuncji, a zapoznanie się z nimi jest nadzwyczaj nieprzyjemne; dotknięcie ręką powoduje natychmiastowe wbicie się w skórę wielu dziesiątków mikroskopijnych kotwic bardzo trudnych do usunięcia.

Ciernie mają duże znaczenie dla kaktusów. Chronią rośliny przed wielkim nasłonecznieniem, stanowią obronę przed zniszczeniem przez zwierzęta poszukujące pożywienia i wody. Oprócz tych czysto mechanicznych funkcji, spełniają również ważną funkcję fizjologiczną uzupełniania strat wodnych rośliny przez wychwytywanie nawet drobnych ilości wilgoci z otoczenia (mgła, rosa).