Żebra i brodawki

Z wyjątkiem kaktusów o pędach płaskich, jak opuncje, oraz peireskii i podobnych, a także epifitów - pozostała większość kaktusów ma powierzchnię pędów pokrytą bardziej lub mniej widocznymi zebrami lub brodawkami. Żebra biegną wzdłuż korpusu rośliny od wierzchołka ku nasadzie, prosto, bądź tez spiralnie, a u rodzaju Echinofossulocactus są dodatkowo pięknie pofalowane, co nadaje tym roślinom specyficzny wygląd.

Liczba żeber jest bardzo zróżnicowana: od 2 u Epiphyllum, do kilkudziesięciu a nawet ponad 100 u dużych kaktusów kulistych, zwłaszcza u roślin starych. Żeber bowiem u rośliny młodych jest mniej, a w miarę starzenia się kaktusów ich liczba powiększa się znacznie.

Kształt żeber jest również bardzo zróżnicowany. Występują zebra o grzbietach wąskich i ostrych, inne są wąskie i wypukle, jeszcze inne szerokie i płaskie, zaokrąglone i kanciaste. Wysokość żeber różni się u poszczególnych gatunków nawet w obrębie jednego rodzaju, np. u Astrophytum ornatum są wysokie i ostre, a Astrophytum asterias posiada zebra szerokie, płaskie, oddzielone od siebie tylko płytką bruzdką. Tylko nieliczne kaktusy posiadają zebra o grzbiecie ciągłym, nie poprzerywanym, jak np. niektóre gatunki z rodzaju Frailea, Echinopsis, Astrophytum, większość jednak ma zebra poprzecinane poprzecznymi wgłębieniami lub bruzdami, co tworzy na zebrach wzgórki i garby różnej wielkości i kształtu.

Drogą przekształcania żeber wytworzyły się zamiast tych garbków, na powierzchniach niektórych kaktusów inne utwory - brodawki, które nie są już połączone ze sobą u nasady, lecz są całkowicie od siebie oddzielone. U niektórych kaktusów np. w rodzaju Mediolobivia żebra nie zanikają jeszcze zupełnie, a brodawki na ogól nie są całkowicie wykształcone, podobnie rzecz ma się z niektórymi gatunkami rodzaju Aylostera , zaś rodzaj Rebutia ma już w większości niewielkie, wyraźnie wykształcone brodawki. Ale prawdziwie "brodawkowymi" kaktusami są przede wszystkim gatunki z rodzaju Mammillaria, które swoją nazwę wzięły właśnie od brodawek oraz pokrewne tego rodzaju, jak Coryphantha, Neolloydia i inne.

Brodawki różnią się wielkością, kształtem i twardością. Niektóre są długie i miękkie, w przekroju koliste, jak u Dolichothele longimamma, inne są krótkie, twarde, w kształcie przypominają ostrosłup foremny. Najbardziej chyba osobliwe brodawki posiada Leuchtenbergia principia. Osiągają one długość do 12 cm, są wąskie, sztywne o przekroju trójkątnym.

Zarówno żebra jak tez brodawki, tzn. ich ilość, kształt, wielkość i rozmieszczenie są cechami diagnostycznymi, pozwalającymi określić rodzaj i gatunek kaktusów. Można tu wspomnieć niezwykłe zjawisko występujące w rodzaju Mammillaria. Brodawki tych kaktusów nie są rozmieszczone na korpusie rośliny w sposób nie uporządkowany, lecz wykazują osobliwą i bardzo ciekawą prawidłowość. Są one ułożone w spiralnych rzędach lewo i prawoskrętnych, biegnących od wierzchołka rośliny ku jej podstawie i wzajemnie się przecinających. Te punkty styczne wykazują stosunek ilości spirali lewoskrętnych do prawoskrętnych.

Występowanie u kaktusów żeber i brodawek na pierwszy rzut oka zdaje się zaprzeczać ich przydatności dla potrzeb sukulentyzmu, bowiem niewątpliwie zwiększają one powierzchnię pędu rośliny narażoną na nasłonecznienie i związane z tym parowanie wody. Jednak struktura tych utworów oraz występujące na nich ciernie zwiększają stopień zacienienia kaktusów: w zależności od pozycji słońca odpowiednie części żeber i brodawek pozostają w cieniu, co powoduje, ze tylko część powierzchni pędu rośliny jest nasłoneczniona i że te partie stale się zmieniają. w miarę ruchu słońca.