Pędy

Jednym z przejawów sukulentyzmu u kaktusów jest zmniejszenie powierzchni parowania w stosunku do ogólnej masy tj. objętości rośliny. Dlatego też kaktusy wykształcają takie pędy, aby ten stosunek powierzchni do objętości - był najbardziej korzystny. Przede wszystkim wyraża się to w daleko posuniętej redukcji, a u olbrzymiej większości w zupełnym braku liści. Tylko nieliczne, jak  Peireskia, Rhodocactus posiadają liście, poza tym występują one w formie szczątkowej u niektórych gatunków opuncji, zwłaszcza u młodych roślin, a potem zanikają zupełnie. Asymilacyjne funkcje liści przejmą pędy tych roślin.

Pędy kaktusów są mięsiste i soczyste, a ich kształty bardzo zróżnicowane. Tylko nieliczne rodzaje nie mają typowego "kaktusowego" wyglądu. Wspomniane Peireskia i Rhodocactus mogą przypominać niektóre wilczomlecze lub krzewy dzikiej róży. Poza tym wszystkie kaktusy epifityczne mają również odrębny wygląd. Epifity to rośliny rosnące na drzewach, w zagłębieniach pni, czasami na skalach, gdzie zbiera się próchnica powstała z rozkładających się szczątków organicznych. Nie są one pasożytami - wykorzystują jedynie substancje organiczne gromadzące się w różnych zagłębieniach i samodzielnie asymilują. U większości kaktusów epifitycznych pędy są spłaszczone i wydłużone, przypominające liście (np.Epiphyllum) lub też długie patyczkowate, podzielone na człony, tworzące rodzaj gałęzi (np. niektóre  Rhipsalis).

Powszechnie znane są kaktusy z rodzaju  Opuntia. Posiadają one pędy przeważnie bogato rozgałęzione, spłaszczone, a poszczególne człony mają kształty owalne, kuliste, jajowate. Niektóre opuncje i rodzaje z nimi spokrewnione (np.Tephrocactus, Cylindropuntia), mają pędy krótkocylindryczne, przypominające kształtem bulwy. Jednak zdecydowana większość kaktusów ma kształty, które z grubsza można podzielić na: kuliste i cylindryczne, z całą gamą róznych modyfikacji jak plaskokuliste, krótkocylindryczne o wydłużonych cylindrach, kolumnowe, maczugowate itp. Wsród kaktusów cylindrycznych są takie, które mają pędy pojedyncze, inne rozkrzewiają się u nasady, jeszcze inne rozgałęziają się u góry i tworzą piękne kandelabry. Są tez rośliny o pędach cienkich i wiotkich, zwisających, inne natomiast płożą się na ziemi.

Kaktusy kuliste mają z punktu widzenia zdolność do sukulentyzmu najbardziej idealny kształt, bowiem w kaktusie kulistym stosunek powierzchni parującej do ogólnej masy substancji tkankowej jest najkorzystniejszy, przy czym im większa jest kula, tym stosunek ten jest bardziej korzystny. Dlatego też stare egzemplarze wielkich kaktusów kulistych mogą wytrzymać nawet bardzo długie okresy suszy, podczas, gdy małe kuliste siewki pozbawione wilgoci często giną.

Kaktusy kuliste i o formach zbliżonych rosną pojedynczo, albo też wytwarzają często tuż przy ziemi odrosty, tworząc w efekcie olbrzymie kępy złożone nieraz z dziesiątków członów prawie jednakowej wielkości. Taki typ wzrostu, nazywany kępiastym albo darniowym, występuje np. u wielu gatunków z rodzaju  Mammillaria. Czasami rozgałęzienie się pędów następuje w wyniku niezwykłego fenomenu, zwanego podziałem dychotomicznym, polegającego na tym, ze stożek wzrostu dzieli się początkowo na dwie części, z których wyodrębniają się dwa człony dzielące się z kolei na dwa stożki wzrostu, co doprowadza drogą następnych podziałów do powstania oryginalnej kępy. Pędy kaktusów pokryte są skórką (epiderma), która nie zawiera chlorofilu, ten bowiem występuje głębiej w tkance miękiszowej. Skórka chroni kaktusy przed nasłonecznieniem i zbytnią transpiracją. Jest zazwyczaj zielona w różnych odcieniach, ale często ma zabarwienie czerwonawe, brązowe, fioletowe, a nieraz w odcieniu czarnym. Ciemne zabarwienie skórki występuje u ielu kaktusów chilijskich. Często pędy są pokryte ochronnym nalotem woskowym, zazwyczaj bezbarwnym, lecz nieraz nadającym pędom piękne zabarwienie niebieskie, szare lub prawie białe.